Semafori koji se prilagođavaju gustini saobraćaja u realnom vremenu, kante za smeće koje same javljaju kada su pune, ili sistemi za navodnjavanje gradskih parkova koji reaguju na vremensku prognozu – ovo više nisu scene iz naučnofantastičnih filmova, nego rješenja koja se već primjenjuju u gradovima širom svijeta pod zajedničkim nazivom "pametni grad". U srži ove ideje stoji internet stvari, mreža međusobno povezanih senzora i uređaja koji prikupljaju podatke i omogućavaju gradskim službama da reaguju brže i preciznije.

Šta zapravo čini grad "pametnim"

Pojam pametnog grada ne odnosi se na jedan konkretan proizvod ili tehnologiju, nego na cjelokupan pristup upravljanju urbanom infrastrukturom uz pomoć podataka prikupljenih putem senzora, kamera i povezanih uređaja. Cilj je da odluke o rasporedu javnog prevoza, potrošnji energije u javnim zgradama ili reagovanju na kvarove u vodovodnoj mreži budu zasnovane na stvarnim, ažurnim podacima, umjesto na procjenama i fiksnim rasporedima koji se rijetko mijenjaju bez obzira na stvarne potrebe stanovništva.

Pametan saobraćaj kao najvidljivija primjena

Upravljanje saobraćajem predstavlja jedno od najkonkretnijih i finansijski najisplativijih područja primjene ovih tehnologija. Senzori ugrađeni u kolovoz ili kamere sa softverom za prepoznavanje gustine vozila omogućavaju semaforima da dinamički prilagođavaju trajanje zelenog svjetla stvarnom obimu saobraćaja, umjesto da rade po unaprijed određenom, fiksnom rasporedu. U gradovima gdje su ovakvi sistemi uvedeni zabilježeno je smanjenje prosječnog vremena čekanja na raskrsnicama i smanjenje zagušenja u satima najveće gužve, što direktno smanjuje i potrošnju goriva i zagađenje vazduha.

Upravljanje energijom i otpadom

Pametni sistemi za upravljanje javnom rasvjetom, koji prilagođavaju intenzitet osvjetljenja stvarnom prisustvu pješaka i vozila umjesto da rade na punom kapacitetu cijele noći, mogu značajno smanjiti potrošnju energije gradskih budžeta bez ugrožavanja sigurnosti građana. Slično tome, senzori u kontejnerima za otpad koji javljaju popunjenost omogućavaju komunalnim preduzećima da optimizuju rute vozila za odvoz smeća, smanjujući broj nepotrebnih vožnji i trošak goriva, a istovremeno sprječavajući prepunjene kontejnere koji postaju izvor neugodnih mirisa i nereda u gradskim četvrtima.

Podaci o kvalitetu vazduha i vode

Mreže senzora raspoređenih po gradu mogu kontinuirano mjeriti nivoe zagađenja vazduha, omogućavajući vlastima i građanima da u realnom vremenu prate kvalitet zraka po pojedinim dijelovima grada, umjesto da se oslanjaju na rijetka mjerenja sa ograničenog broja fiksnih stanica. Za gradove poput Sarajeva i Zenice, koji se povremeno suočavaju sa izraženim zagađenjem vazduha tokom zimskih mjeseci, gušća mreža senzora mogla bi omogućiti precizniju identifikaciju izvora zagađenja i brže reagovanje nadležnih institucija kada koncentracije štetnih čestica pređu sigurne granice.

Pitanje privatnosti i sigurnosti podataka

Sa rastom broja senzora i kamera u javnom prostoru raste i zabrinutost oko privatnosti građana i sigurnosti prikupljenih podataka. Ključno pitanje nije samo koje podatke gradovi prikupljaju, nego i ko im ima pristup, koliko dugo se čuvaju i da li postoji rizik zloupotrebe u slučaju sajber napada na gradsku infrastrukturu. Gradovi koji ozbiljno pristupaju ovoj temi razvijaju jasne politike upravljanja podacima i anonimizacije informacija prije nego što se implementacija pametnih sistema uopšte pokrene u širem obimu.

Realnost primjene u manjim gradovima regiona

Za gradove u Bosni i Hercegovini, potpuna transformacija u pametni grad po uzoru na najveće svjetske metropole nije realno očekivanje u kratkom roku zbog ograničenih budžeta i infrastrukturnih prioriteta. Ipak, postepeno uvođenje pojedinačnih rješenja – pametne javne rasvjete, senzora za praćenje kvaliteta vazduha ili optimizacije ruta komunalnih vozila – predstavlja dostupan i finansijski opravdan način da se koristi ove tehnologije počnu primjenjivati i u manjim urbanim sredinama, korak po korak, umjesto kroz jedan veliki i skup projekat.

#urbanizam #pametni gradovi #internet stvari